سايت پزشکان عمومي گيلان

خانه| نشريه | ارتباط |            لطفاً با ما همراه باشيد ... سايت در حال تکميل طراحي و اطلاعات است.

خانه

آرشيو مطالب 


علمي
صنفي
اخبار
مشاهير گيلاني
خواندني‌ها
گفت‌وگو
ادبيات
اجتماعي
مناسبت‌ها
ديدني‌ها
گيلان‌ما
انتخابات نظام پزشكي
پزشك خانواده
اقتصادي
رخ داد هاي داخلي انجمن
سعدي و بهداشت تغذيه
34-02.jpg


مقدمه:
سعدي شيرازي (691-606 ه-ق) به سبب سير در آفاق و انفس همچون جامعه شناسي آگاه به بررسي موشكافانه بسياري از موضوعات عصر خويش مي‌پردازد و در حكايات و تمثيل‌هاي فراوان ضمن ارائه مباحث اخلاقي به بيان معضلات اجتماعي نيز توجهي ويژه دارد. در اين يادداشت كوتاه كوشيده شده است تا به يكي از مضامين جالب آثار او كه مربوط به بهداشت، تغذيه و افزودن دانش عمومي در اين باره است، بپردازيم:

سعدي بعنوان يكي از آگاه ترين متفكران و در عين حال اجتماعي ترين سخنوران زبان فارسي در تمام دوره اسلامي و سد‌هاي ميانه ايران در ابعاد مختلف حكمت عملي خود به منظور بالا بردن سطح سلامت جامعه با ذكر داستانهاي گوناگون بهداشتي توجه و علاقه خويش را به حفظ تندرستي انسان و سلامت هم ميهنانش نشان مي‌دهد. با در نظر گرفتن اين واقعيت برخي از حكايات خود را به شرح زيانهاي شكمبارگي و برخي را به خودداري از مصرف نا مناسب اختصاص داده و ما را به فضيلت رعايت اين امور فرا خوانده است. براي نمونه در حكايت شماره 4 باب سوم گلستان از قول پيامبر (ص) در جواب طبيبي حاذق كه سالي در ديار عرب بود و كسي از وي معالجتي نخواست چنين آمده است: «يكي از ملوك عجم طبيبي حاذق به خدمت مصطفي صلي الله عليه وسلم فرستاد. سالي در ديار عرب بود و كسي... معالجه از وي نخواست پيش پيغمبر آمد و گله كرد... رسول عليه السلام گفت اين طايفه را طريقتيست كه تا اشتها غالب نشود نخورند و هنوز اشتها باقي بوده كه دست از طعام بدارند...
«سخن آنگه كند حكيم آغاز
يا سر انگشت سوي لقمه دراز
كه ز نا گفتنش خلل زايد
يا ز نا خوردنش به جان آيد
لاجم حكمتش بود گفتار
خوردنش تندرستي آرد بار»
(گلستان، ص 3-92، تصحيح فروغي)
و يا:
«در سيرت اردشير بابكان آمده است، كه حكيم عرب را پرسيد كه روزي چه مايه طعام بايد خوردن. گفت صد درم سنگ كفايت است. گفت اين قدر چه قوت دهد؟ گفت:... اينقدر تو را به پاي همي دارد و هرچه برين زيادت كني تو حمال آني.
«خوردن براي زيستن و ذكر كردن است
تو معتقد كه زيستن از بهر خوردن است»
(گلستان، ص 93، تصحيح فروغي)
و نظير آن قول حكيمي است در نصيحت فرزندش:
«يكي از حكما پسر را نهي مي‌كرد از بسيار خوردن كه سيري مردم را رنجور كند. گفت: اي پدر گرسنگي خلق را بكشد... گفت: اندازه نگهدار كلوا و اشربوا و لا تسرفوا (بخوريد و بنوشيد و اسراف نكنيد. سوره اعراف، آيه 31)
«نه چندان بخور كز دهانت بر آيد
نه چندان كه از ضعف، جانت برآيد»

«با آنكه در وجود طعامست، عيش نفس
رنج آورد طعام، كه بيش از قدر بود
گر گلشكر خوري به تكلف، زيان كند
ور نان خشك دير خوري، گلشكر بود»
(گلستان، ص 94، تصحيح فروغي)
در بوستان نيز سخناني در اصراف در خوردن ذكر شده است.
«باندازه خور زاد اگر مردمي
چنين پر شكم، آدمي يا خمي؟
درون جاي قوت است و ذكر و نفس
تو پنداري از بهر نان است و بس...
ندارند تن پروران آگهي
كه پر معده باشد زحكمت تهي»
(بوستان، ص 353)
و نظير اين مضمون
«اندرون از طعام خالي دار
تا در و نور معرفت بيني
تهي از حكمتي، بعلت آن
كه پري از طعام، تا بيني»
(گلستان، 4- 73)
و يا
«تنور شكم دم به دم تافتن
مصيبت بود روز نايافتن...
كشد مرد پرخواره، بار شكم
وگر درنيابد، كشد بار غم
شكم بنده، بسيار بيني خجل
شكم پيش من، تنگ بهتر كه دل»
(بوستان، ص 356)
و نظير آن
«چو كم خوردن طبيعت شد كسي را
چو سختي پيشش آيد، سهل گيرد
وگر تن پرور است، اندر فراخي
چو تنگي بيند از سختي بميرد»
(گلستان، ص 94)
البته سعدي تنها كم خوري را موجب سلامت و يا مصرف بي رويه را سبب ايجاد بيماريهاي مختلف نمي‌داند. به نظر وي عدم تغذيه مناسب نيز يكي از مهمترين علل شيوع معضلات فردي و اجتماعي است. وي ضمن اشاره به اعتقاد حكماي قديم كه آدمي را از يك سو آميخته اي از مزاجهاي سرد، گرم، مرطوب، خشك و از سوي ديگر تركيبي از اخلاط، (صفرا، بلغم، سودا، خون) مي‌دانستند، معتقد است كه نا سازگاري تغذيه با اين طبايع اختلال و عدم توازن هر يك از اخلاط را موجب شده و در نتيجه سبب بيرون شدن جان شيرين از تن خواهد گرديد. (2)
«درون تابود، قابل شرب و اكل
بدن تازه رويست و پاكيزه شكل
خراب آنگه كه اين خانه گردد تمام
كه با هم نسازند طبع و طعام
مزاجت تر و خشك و سرد است و گرم
مركب از اين چار طبع است مرد
يكي زين چو بر ديگري يافت دست
ترازوي عدل طبيعت شكست
اگر باد سرد نفس نگذرد
تف معده جان در خردش آورد
وگر ديگ معده بجوشد طعام
تن نازنين را شود كار، خام»
(بوستان، ص 396)
پس انسان بايد در بر آوردن اين حاجت طبيعي خود پيوسته به حد اعتدال بسنده و به بهداشت آن توجهي خاص نمايد؛ بويژه آنكه پر خوري و استفاده از تغذيه اي نا مناسب مفاسد مادي و معنوي فراواني را نيز به همراه دارد.
«اسير بند شكم را، دو شب نگيرد خواب
يك ز معده سنگي، يكي ز دل تنگي»
(گلستان، ص 180)


-----
حسين صفري نژاد
مدرس دانشگاه آزاد اسلامي واحد رشت





پيوندهاي مرتبط:
سعدي شيرازي در ویکی‌پدیا




7:19:39 AM  12/10/2007    بخش: خواندني‌ها    منبع/نويسنده: شماره8 و 9 نشريه شوراي هماهنگي پزشکان عمومي گيلان/حسين صفري نژاد  كد انحصاري: 34

تعداد نظرها تاكنون:0


نام:  

ايميل:  

سايت:  

نظر ارزشمند شما:  

 

 

 

 

 

 

 

مدير سايت   پزشکان عمومي گيلان: دكتر مهرداد ب. محمودي

نشر مطالب مندرج در سايت pezeshkanomoomigilan.ir با ذکر نشاني سايت آزاد است.

visitor: 2279985 version 4.0    Site Designer & dataBase creator: alirezatayari@gmail.com

 

Locations of visitors to this page