سايت پزشکان عمومي گيلان

خانه| نشريه | ارتباط |            لطفاً با ما همراه باشيد ... سايت در حال تکميل طراحي و اطلاعات است.

خانه

آرشيو مطالب 


علمي
صنفي
اخبار
مشاهير گيلاني
خواندني‌ها
گفت‌وگو
ادبيات
اجتماعي
مناسبت‌ها
ديدني‌ها
گيلان‌ما
انتخابات نظام پزشكي
پزشك خانواده
اقتصادي
رخ داد هاي داخلي انجمن
مروري كوتاه بر ادبيات دوره مشروطيت
pezeshkanomoomigilan.ir_232.jpg


به بهانه سالگرد انقلاب مشروطيت... صد سال گذشت...!

«هنر» در اشكال مختلف خود همواره يكي از كارآمدترين ابزار مبارزه و برانگيختن ملت‌ها براي دستيابي به استقلال، آزادي و عدالت اجتماعي بوده است.
در انقلاب كبير فرانسه هنر سخنوري و خطابه‌هاي مؤثر «ميرابو»، «مارا»، «دانتون» و «روبسپير» و... هنر نويسندگاني چون بالزاك و... نظريه پردازاني چون «ژان ژاك روسو» و... به ياري مردم آمد.
در جنگهاي داخلي آمريكا (جنگ شمال و جنوب ميان سفيدپوستان و سياه پوستان و جنگ اعلام نشده اي كه هنوز ادامه دارد) هنر نويسندگاني چون «مادام «هريت بيچراستو» با «كتاب كلبه عموتم» و «مارك توآين» سفيد پوستان آزاده طرفدار الغاي نظام بردگي (الغائيون) و سياهان را آماده مبارزه براي كسب حقوق قانوني خود كرد.
در انقلاب 1905 و سپس 1917 روسيه كتابهايي مانند «مادر» اثر «ماكسيم گوركي» و فيلم‌هايي چون «رزم ناو پوتمكين» اثر «سرگئي ايزنشتاين» و موسيقي ماندگار «ديميتري شوستا كوويچ» و... بود كه مردم روسيه را آماده مبارزه با حكومت تزارها كرد.
در ايتاليا كتابهاي «فونتامارا»، «نان و شراب» و... اثر سيلونه و در اسپانيا شعرهاي گارسيالوركا و... در همين اواخر در شيلي «شعرهاي پابلونرودا» و ترانه‌هاي «ويكتورخارا» به ياري مردم آمد تا با شورها، اميد‌ها و انگيزه‌هاي برگرفته از آن بتوانند بر خودكامگان تاريخ چيره شوند.
در انقلاب مشروطيت ايران نيز «هنر»، نقش تاريخي خود را به بهترين وجه ممكن ايفا كرد!
اگر در كوران انقلاب مشروطيت داستان نويس چيره دستي نداشتيم و هنر داستان نويسي در ايران، هنوز در آغاز راه خود بود اما خيل عظيم شعراي انقلابي و اصحاب موسيقي را داشتيم كه اين خود حكايتي شيرين و شنيدني است... و اگرچه در كتاب «از صبا تا نيما» به گوشه‌هايي از آن اشاره رفته است و ليكن هنوز جا براي كار و تحقيق بسيار دارد.
از همكارمان دكتر بابك صبري تشكر مي‌كنيم كه در يكصدمين سال انقلاب مشروطيت رسالت «هنر» و تقدير از بزرگان آن را از ياد نبرده است./ سردبير

اگرچه ريشه انقلاب مشروطيت را بايد از هنگام شكست عباس ميرزا نائب السلطنه از روسها و انعقاد قراردادهاي ننگين گلستان و تركمانچاي جستجو كرد ولي پايه اصلي انقلاب، همانا در واقعه رژي و تحريم تنباكو و فتواي تاريخي آيت ا... ميرزاي شيرازي نهاده شد و با كشته شدن ناصرالدين شاه بدست ميرزا رضاي كرماني كه از تربيت يافتگان مكتب سيد جمال الدين اسد آبادي بود، پيروزي آن تسريع گرديد.
عوامل مهمي كه در ايجاد اين نهضت نقش داشتند علاوه بر بي كفايتي شاهان نالايق قاجار، عبارتند از: نقش بيدار كنندگي روحانيت مبارز شيعه به ويژه چهره‌هايي چون سيد جمال الدين اسد آبادي، سيد جمال الدين واعظ اصفهاني ريال آيت ا... طباطبايي و آيت ا... بهبهاني، وجود نويسندگان روشنفكري مانند طالبوف، زين العابدين مراغه اي، آقا جان كرماني، ميرزا ملكم خان و ميرزا علي اكبر دهخدا، تأسيس مدرسه دارالفنون توسط اميركبير، انتشار روزنامه‌هايي در داخل و خارج از ايران مانند: روزنامه قانون (لندن)، عروه الوثقي (پاريس) حبل المتين (كلكته) اختر (استامبول) ثريا (قاهره) صوراسرافيل (تهران) و نسيم شمال (رشت) كه البته دو روزنامه اخير در دوران استبداد صغير درخشيدند. به هر صورت مجموعه ي اين عوامل به صدور فرمان مشروطيت در سال 1285 ه-ش منجر شدند، بطوري كه مظفرالدين شاه در همان سال مجلس يكي را در كاخ گلستان گشوده و ده روز پس از امضاي قانون اساسي (51 اصل) درگذشت.
پس از مظفرالدين شاه پسرش محمد علي ميرزا و بعد از او نيز محمد علي شاه كه از طرف روسيه تزاري تقويت مي‌شدند به هوس برانداختن مشروطه افتادند تا اين كه در بامداد روز سه شنبه سال 1278 محمد علي شاه مجلس را به توپ بست و گروهي از آزادي خواهان منجمله ميرزا جهانگير شيرازي مدير روزنامه صوراسرافيل و ملك المتكلمين واعظ معروف را در باغ شاه به دار آويخت و بدين ترتيب دوران استبداد صغير آغاز شد ولي آزاديخواهان از توپ و تشر شاه خود كامه نهراسيدند، مردم تبريز به رهبري ستارخان و باقرخان ريال مردم اصفهان به رهبري سردار اسعد و مردم رشت به فرماندهي ولي خان تنكابني قيام كردند و در سال 1288 تهران را فتح كردند، شاه خيره سر را به سفارت روس در «زرگنده» راندند از آن پس دولت‌هاي ضعيفي در ايران تشكيل شد كه هيچ كدام نتوانستند و يا نخواستند گامي به نفع ملت بردارند در نتيجه ايران صحنه ترك تازي دولت‌هاي استعمارگر همچون روس و انگليس گرديده و با آغاز جنگ جهاني اول دخالت عثماني و آلمان نيز بر آن‌ها افزوده شد و با پايان جنگ جهاني اول و برقراري حكومت ماركسيستي در روسيه و شكست دولت‌هاي آلمان و عثماني دولت استعمارگر بريتانيا تصميم گرفت با قرارداد 1919 به يكباره مالك الرقاب ايران شود. ولي مخالفت روشنفكران و شاعران آزاده از يك طرف و قيام ميهن پرستاني چون ميرزا كوچك خان در گيلان و شيخ محمد خياباني در تبريز مانع از تصويب اين قرارداد در مجلس گرديد.
انگليسي‌ها چون از دولت‌هاي ضعيفي كه در تهران روي كار مي‌آمدند راضي نبودند و در سوم اسفند ماه 1299 ه-ش با كودتاي (سيد ضياء- رضاخان) انتقام خود را از آزاديخواهان ايران گرفتند و با دست يك چكمه پوش بي فرهنگ يعني رضا خان ميرپنج، ايران را به زنداني بزرگ تبديل كرده و هرگونه صداي آزاديخواهي را در سينه خفه كردند.
رضاخان پس از آنكه جمهوري پيشنهادي پوشالي اش به نتيجه نرسيد در آذر ماه 1304 ه-ش سلسله قاجار را منقرض و حكومت ديكتاتوري پهلوي را تأسيس نمود در نتيجه نويسندگان، شاعران و روشنفكران مسئول كه مي‌خواستند افكار خود را به كمك بخش عظيمي از مردم بر عليه استبداد حاكم به كار گيرند بناچار در سروده‌ها و مقالات خود از طنزهاي عوامانه و ضرب المثل‌هاي رايج بين مردم استفاده كردند مثلاً سروده‌هاي طنز آلود سيد اشرف الدين گيلاني (نسيم شمال) و علي اكبر دهخدا، زاييده همين ضرورت بود و در شعر اين دوره نيز به جاي پند و اندرزهاي حكيمانه و ارشادهاي عارفانه به موضوعات سياسي و اجتماعي مانند سرنوشت جامعه، تحولات اجتماعي، رشد سياسي، آزادي خواهي، آزادگي، عدالت و مبارزه با ستم طبقاتي پرداخته شد و حتي شاعران از واژه‌هاي ملي و مفاهيمي كا بار ميهني و آزاديخواهانه در برداشت، سود جستند.
آري، شرايط اجتماعي و سياسي حاكم بر آن دوران بخوبي به نخبگان و فرهيختگان اين ديار آموخته بود كه به جاي اينكه بار گناه همه نكبتها و عقب ماندگي‌ها را به گردن تقدير بياندازند، بايد ريشه آنها را در طرز تفكر و تدبير خود جستجو كنند. يكي از نخستين كساني كه ضرورت اين توجه را دريافت اديب الممالك فراهاني بود كه همفكرانش را از پرداختن به ثروت اندوزي و دلبستگي‌هاي دنيايي هشدار داده و وظيفه اصلي ميهن پرستان و مردم باوران را مبارزه با زورگويي طبقات حاكمه، خرافات، عاميانه و انحطاط فرهنگي مي‌دانست.
كمااينكه بسياري از آنها بارها به زندان افتادند تبعيد شدند و شكنجه ديدند ولي از پاي ننشستند، دهخدا تبعيد شد، عارف در به دري‌ها كشيد، اشرف الدين گيلاني رواني تيمارستان گرديد، دهان فرخي يزدي دوخته شد چون نداي مردم را سر مي‌داد، لاهوتي نيز تبعيد گرديد، ميرزاده عشقي توسط عمال مزدور شاه به شهادت رسيد و ملك الشعراي بهار نماينده مردم خراسان بارها مزه زندان را چشيد و البته همه اين بزرگان آزاده در قبال همه سختي‌هايي كه به جان خريدند، هيچ توقعي از مردم نداشتد در حالي كه نويسندگان و روشنفكران بي مسئوليتي همچون اديب نيشابوري، در آن زمان مي‌زيستند كه هيچ رنگ و بويي از مشروطه خواهي و احقاق حقوق ملي در آثارشان يافت نمي‌شود و به قول دكتر شفيعي كدكني در نوشته‌هاي اينها «از صداي پاي زمانه اثري نيست» و اين در حالي است انديشمندان و وطن پرستان دوره مشروطيت كه پناهگاهي جز مردم نداشتند و براي خود وظيفه اي جز پشتيباني از آرمانهاي برحق مردم نمي‌شناختند مي‌كوشيدند كه با افشاي ضعف حكومت مركزي و دست درازي‌هاي بيگانگان، زبان گوياي مردم باشند و با روشن انديشي و آگاهي بخشي رسالت سنگين دفاع از حقوق ملي را بر دوش گيرند.

...............................
دكتر بابك صبري
پزشك عمومي، عضو انجمن پزشكان عمومي رودسر و كلاچاي
نشاني: رودسر- رحيم آباد
تلفن: 2662- 0142762



پيوندهاي مرتبط:
ويژه نامه خبرگزاري فارس به مناسبت صدمين سالگرد مشروطيت



8:25:34 AM  12/10/2007    بخش: ادبيات    منبع/نويسنده: شماره8 و 9 نشريه شوراي هماهنگي پزشکان عمومي گيلان/دكتر بابك صبري  كد انحصاري: 23

تعداد نظرها تاكنون:0


نام:  

ايميل:  

سايت:  

نظر ارزشمند شما:  

 

 

 

 

 

 

 

مدير سايت   پزشکان عمومي گيلان: دكتر مهرداد ب. محمودي

نشر مطالب مندرج در سايت pezeshkanomoomigilan.ir با ذکر نشاني سايت آزاد است.

visitor: 2280003 version 4.0    Site Designer & dataBase creator: alirezatayari@gmail.com

 

Locations of visitors to this page